Podstawą zaplanowania rehabilitacji wzroku jest poznanie zarówno możliwości wzrokowych dziecka, jak i jego sposobu funkcjonowania w codziennych sytuacjach.
Proces ten obejmuje:
- analizę dostępnej dokumentacji medycznej i specjalistycznej,
- szczegółowy wywiad z rodzicem lub opiekunem,
- obserwację funkcjonowania dziecka,
- przeprowadzenie funkcjonalnej oceny widzenia.
Na podstawie zebranych informacji określam mocne strony dziecka, występujące trudności oraz obszary wymagające wsparcia, a następnie dobieram odpowiednie cele, metody i formy pracy.
Rehabilitacja wzroku nie polega na leczeniu choroby oczu ani zastępowaniu opieki okulistycznej czy optometrycznej. Jej zadaniem jest przede wszystkim usprawnianie widzenia poprzez uczenie dziecka, jak możliwie najefektywniej wykorzystywać posiadane możliwości wzrokowe w zabawie, nauce i codziennym życiu.
Jakie działania podejmuję w ramach rehabilitacji wzroku?
Przeprowadzam funkcjonalną ocenę widzenia.
Oceniam, w jaki sposób dziecko wykorzystuje wzrok w codziennym funkcjonowaniu. Określam jego możliwości wzrokowe, występujące trudności oraz potencjał do dalszego rozwoju. Wyniki diagnozy stanowią podstawę do zaplanowania indywidualnie dobranej terapii.
Usprawniam podstawowe funkcje wzrokowe.
Prowadzę ćwiczenia rozwijające m.in. fiksację wzroku, lokalizowanie bodźców wzrokowych, śledzenie, przenoszenie spojrzenia, przeszukiwanie wzrokowe oraz koordynację wzrokowo-ruchową. Zakres ćwiczeń zawsze dostosowuję do aktualnych możliwości i potrzeb dziecka.
Stymuluję rozwój funkcji wzrokowo-percepcyjnych.
Wspieram rozwój umiejętności potrzebnych do prawidłowego odbierania, różnicowania i interpretowania informacji wzrokowych. Ćwiczenia obejmują m.in. spostrzeganie kształtów, kolorów i wielkości, pamięć wzrokową, stałość spostrzegania, wyodrębnianie figury z tła, analizę i syntezę wzrokową oraz orientację przestrzenną.
Wspieram rozwój poznawczy i ruchowy dziecka.
Wykorzystuję różnorodne metody pracy, aby poprzez odpowiednio dobrane aktywności wzrokowe, ruchowe i manipulacyjne wspierać całościowy rozwój dziecka. Ćwiczenia dobieram z uwzględnieniem jego wieku, możliwości rozwojowych, zainteresowań oraz sposobu funkcjonowania wzrokowego.
Uczę korzystania z pomocy optycznych i nieoptycznych.
Pomagam dziecku w praktycznym wykorzystywaniu odpowiednio dobranych pomocy ułatwiających patrzenie, naukę i wykonywanie codziennych czynności. Wspieram rozwijanie umiejętności świadomego i możliwie samodzielnego korzystania z nich w różnych sytuacjach.
Pomagam dostosować otoczenie do potrzeb wzrokowych dziecka.
Udzielam wskazówek dotyczących organizacji przestrzeni, oświetlenia, kontrastu oraz sposobu prezentowania materiałów. Pomagam również w odpowiednim doborze i adaptacji zabawek, książek, materiałów edukacyjnych i pomocy dydaktycznych, tak aby były dostępne dla dziecka i odpowiadały jego możliwościom wzrokowym.
Wspieram rodziców i opiekunów.
Rehabilitacja wzroku nie kończy się w gabinecie. Rodzice otrzymują konkretne zalecenia i wskazówki dotyczące tego, jak wspierać rozwój funkcji wzrokowych dziecka podczas codziennych aktywności, zabawy i nauki w domu.
Celem podejmowanych działań jest jak najlepsze wykorzystanie możliwości wzrokowych dziecka oraz zwiększanie jego samodzielności, komfortu i aktywnego uczestnictwa w codziennym życiu.
Narzędzia i programy, jakie wykorzystuję w pracy
W diagnozie funkcjonalnego widzenia oraz planowaniu indywidualnej terapii korzystam ze specjalistycznych narzędzi i programów przeznaczonych do pracy z dziećmi z dysfunkcją wzroku. Dobieram je indywidualnie, uwzględniając wiek dziecka, jego możliwości rozwojowe, sposób funkcjonowania wzrokowego oraz występujące trudności. Wykorzystuję m.in.:
Program Usprawniania Widzenia Barragi (PUWiB)
Narzędzie wspierające ocenę sprawności wzrokowej dziecka oraz planowanie działań terapeutycznych. Pozwala określić sposób wykorzystywania wzroku podczas wykonywania różnych czynności i dobrać odpowiednie kierunki usprawniania widzenia.
Program Rozwijania Umiejętności Posługiwania się Wzrokiem – Program Barragi
Kompleksowy program obejmujący 150 lekcji i zestawów ćwiczeń uporządkowanych zgodnie z kolejnymi etapami rozwoju widzenia. Umożliwia systematyczne rozwijanie umiejętności efektywnego wykorzystywania wzroku.
Skala Rozwojowa i Program INSITE (In-Home Sensory Impaired Training and Education)
Program opracowany z myślą o diagnozie i wspieraniu rozwoju małych dzieci z dysfunkcją wzroku, dzieci głuchych i głuchoniewidomych oraz dzieci z niepełnosprawnościami sprzężonymi. Pozwala ocenić funkcjonowanie dziecka w różnych obszarach rozwoju oraz zaplanować odpowiednio dobrane działania terapeutyczne.
Program rozwijania widzenia do dali BAR „Poza zasięgiem ręki” – A. Smith, L. O’Donnell
Program ukierunkowany na rozwijanie umiejętności wykorzystywania wzroku do obserwowania obiektów znajdujących się poza bezpośrednim zasięgiem dziecka. Wspiera m.in. lokalizowanie, rozpoznawanie i śledzenie wzrokiem obiektów znajdujących się w dalszej przestrzeni.
Oregoński Program Rehabilitacji Niewidomych i Słabowidzących Dzieci w wieku od 0 do 6 lat – D. Brown, V. Simmons, J. Methvin
Program przeznaczony do oceny rozwoju oraz planowania oddziaływań wspierających małe dzieci niewidome i słabowidzące. Umożliwia kompleksowe spojrzenie na rozwój dziecka i dobór aktywności odpowiednich do jego aktualnych możliwości.
CVI Range
Specjalistyczne narzędzie służące do oceny funkcjonalnego widzenia dzieci z mózgowym uszkodzeniem widzenia (CVI). Pomaga określić charakterystyczne cechy funkcjonowania wzrokowego dziecka, jego aktualne możliwości oraz obszary wymagające wsparcia.
LEGO® Braille Bricks
Metoda łącząca naukę z zabawą. Specjalnie zaprojektowane klocki LEGO® umożliwiają poznawanie alfabetu Braille’a w atrakcyjny i angażujący sposób. Wspierają jednocześnie rozwój dotyku, orientacji przestrzennej, sprawności manualnej oraz kompetencji potrzebnych w nauce czytania i pisania Braille’em.
Wykorzystanie różnorodnych narzędzi pozwala mi nie tylko ocenić możliwości wzrokowe dziecka, ale przede wszystkim zaplanować terapię dostosowaną do jego indywidualnych potrzeb i codziennego funkcjonowania.